دات نت نیوک

اخبار

اقتصادنشردرحال‌تغییراست

23 شهریور 1395 16:15 | 0 نظر
Article Rating | امتیاز: با 0 رای
اقتصادنشردرحال‌تغییراست

مطالبی که در زیر می‌خوانید حاصل گفت‌وگوی ما با دکتر سیدمجید حسینی است. این مصاحبه کوتاه به دغدغه این روزهای فعالان فرهنگی و ناشران کشور در خصوص کاهش رونق بازار تولید و چاپ کتاب اختصاص دارد.

سیدمجید حسینی، مدیرعامل موسسه نشر شهر
دکتر سیدمجید حسینی دانش‌آموخته اندیشه سیاسی و عضو هیات علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران است. ایشان هم‌اکنون مدیر عامل موسسه نشر شهر، مدیر کانون فرهنگ، ادب و اندیشه (کفا) و عضو شورای عالی فرهنگی و اجتماعی شهرداری تهران است. وی در گذشته مدیر گروه مجلات همشهری بوده و فعالیت مطبوعاتی خود را با مدیر مسئولی فصل‌نامه «روایت» ادامه داده است. مجله روایت با رویکردی نو، پدیده‌های فرهنگی و اجتماعی کشور را با استفاده از روایت ناظران مختلف واکاوی می‌کند.

کاهش فعالیت‌های حوزه کتاب: فاجعه یا پیامد مورد انتظار؟
امسال فرصتی شد که در نمایشگاه کتابِ هنرِ نیویورک حضور داشته باشم. این نمایشگاه در مقایسه با سال‌های قبل بزرگ‌تر شده بود؛ به این معنی که اداره‌کنندگان آن، بخش‌های جدیدی را به آن افزوده بودند. خوب است بدانید که بازدیدکنندگانِ امسالِ نمایشگاه کتابِ فرانکفورت نقل می‌کردند که در این دوره از نمایشگاه سالن شمارۀ 9 آن تعطیل شده بود؛ به بیانی دیگر این نمایشگاه نسبت به سال‌های گذشته کوچک‌تر شده بود! هر دو نمایشگاه، یعنی نمایشگاه نیویورک و فرانکفورت، ویژه کتاب بودند، پس عامل اصلی تفاوت در توسعه یکی و کاهش حجم فعالیت دیگری از چه بابت بوده است؟ برای درک این تفاوت، کافی است بدانیم که نمایشگاه کتاب نیویورک، نمایشگاهی کاملاً تخصصی است و نمایشگاه فرانفکورت، با وجود شهرت فراوان و اقبال جهانی به آن، جزء نمایشگاه‌های عمومی کتاب دسته‌بندی می‌‌شود. ممکن است عده‌ای با خود بیاندیشند که کوچک‌شدن نمایشگاه‌های کتابی همانند فرانفکورت و مسکو، نشان‌دهنده کم‌رونق شدن بازار نشر و فروش کتاب در دنیا است؛ اما به عقیدۀ من، این تغییر مقیاس در اندازه نمایشگاه‌های بین‌المللی کتاب، به معنی کاهش سرانۀ مطالعه در جوامع مختلف نیست. در حقیقت، دلایل این امر را باید به افزوده شدن انتخاب‌های نوین در عرصه اقتصاد نشر نسبت داد.
نوامبر امسال، کتاب‌فروشی «بارنز اند نوبل » نیویورک، بزرگ‌ترین کتاب‌فروشی جهای و دارای 14هزار متر مربع فضای عرضه کتاب، تعطیل شد. طبق اطلاعات موجود، مدیران ارشد این فروشگاه‌های زنجیره‌ای کتاب به دنبال تعطیل کردن تمام شعبه‌های آن در ایالات متحده آمریکا هستند. شاید جالب باشد که بدانیم امروز دیگر در شهر لس‌آنجلس که از لحاظ سرانۀ مطالعه، آمار بسیار خوبی در کشور آمریکا دارد، کتاب‌فروشی «بارنز اند نوبل» فعالیتی ندارد. چرا چنین اتفاقی رخ داده است؟ پاسخ این سئوال را باید در حضور حساب‌شده و قدرتمند نشر الکترونیک در بازار کتاب جستجو کرد. علاوه بر این در شرایطی که به دلیل استقرار نظام‌مند سامانه‌های تحویل کتاب ــ در اغلب کشورهای توسعه‌یافتی صنعتی، شرکت‌های پستی ــ زمان سفارش کتاب کاغذی تا تحویل آن به مشتری به کم‌تر از یک روز رسیده است شاید بسیاری از اهل مطالعه با در نظر گرفتن هزینه‌های ریالی و زمانی رسیدن به محل فروشگاه کتاب و خرید مستقیم از آن، ترجیح بدهند که حتی کتاب‌های کاغذی را به شیوه‌های جدید سفارش دهند و خریداری کنند.

نگاهی به اقتصاد کتاب در کشورهای توسعه‌یافته صنعتی
امروز در کشوری مانند امریکا، وب‌سایت آمازون به عنوان پدیده اقتصاد نشر و فراگیرشدن کتاب الکترونیک در کنار سیستم‌های پُستی کارآمد، مسئولیت‌پذیر، سریع و دقیقِ تحویل کتاب، موجب شده است تا کسب و کار کتاب‌فروشی‌ها رونق گذشته را نداشته باشند و رو به تعطیلی بروند. این تعطیلی را نباید به منزلۀ افت بازار نشر یا کاهش تعداد خوانندگان کتاب فرض کرد، چرا که اقتصاد نشر همانند سایر کسب و کارها متاثر از تغییرات محیطی، هماهنگ با ذائقه مشتریان و همگام با پیشرفت‌های فناورانه، در حال تغییر است.
مطابق آمار سال جاریِ وب‌سایت آمازون، نسبت فروش این وب‌سایت برای کتاب‌های کاغذی و الکترونیک به صورت مساوی ــ هر کدام 50 درصد از فروش کل ــ میان این دو نوع شیوه تولید کتاب تقسیم شده است. مدیران این وب‌سایت پیش‌بینی می‌کنند آمار فروش کتاب‌های الکترونیک در سال‌های آینده بالاتر برود و در طی چند سال آینده، فروش کتاب کاغذی در وب‌سایت آمازون به یک سوم میزان فروش کل کاهش یابد. مفهوم این تغییرات این است که علاوه بر حضور موثر شرکت‌های پستی در بازار نشر که کتاب‌خوانان را از مراجعه به فروشگاه‌های کتاب بی‌نیاز می‌کنند، نشر الکترونیک نیز آینده خوبی در کسب و کارِ تولید و عرضه کتاب دارد. به قول اهالی بازار، آینده بازار نشر کتاب متعلق به کتاب‌های الکترونیکی است. با توجه به موارد گفته‌شده به عقیدۀ من اقتصاد نشر به آن معنا که برخی صاحب‌نظران و تحلیل‌گران معتقدند، ضربه نخورده است. شاید به جرات بتوان گفت تنها تغییر مهم در سطح جهانی در این حوزه، کاهش سهم میزان فروش کتاب‌های کاغذی به نفع فروش کتاب‌های الکترونیکی است.
امروز در دنیا، بسیاری از مخاطبان، ترجیح می‌دهند کتاب را به صورت الکترونیک خریداری کنند؛ چرا که علاوه بر وجود ابزار و امکانات مناسب برای مطالعه ساده و بی‌دردسر آن، به این شیوه، دسترسی به کتاب نیز از سهولت بیشتری برخوردار است و نگهداری آن برای مخاطبان زحمت زیادی ندارد. حتی بسیاری از ناشران، به‌جای حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی، ترجیح می‌دهند خرید حقوق معنوی  انتشار کتاب‌های خود را در بستر فضای مجازی انجام دهند. با همه این تفاسیر، در حال حاضر هنوز نمایشگاه‌های کتاب از پایه‌های اصلی مناسبات عرصه تولید و نشر کتاب هستند و کماکان اهمیت خود را تا حدود زیادی حفظ کرده‌اند و فکر نمی‌کنم به این زودی‌ها، دچار تعطیلی و انحلال شوند.

ما، بازارها و ابزارهای نوظهور عرصه نشر
حال سؤال اینجاست که در چنین فضایی ناشران ایرانی در بخش دولتی و خصوصی باید چه نوع مواجهه‌ای با تحولات عرصه نشر داشته باشند؟ پاسخ آن ساده است؛ حرکت به سمت نشر الکترونیک. زیرا اگر بر مبنای روال فعلی پیش برویم که ناشران ما دودستی به نشر کتاب کاغذی چسبیده‌اند و به سمت نشر الکترونیکی نمی‌روند، به سرعت از چرخۀ تولید کتاب حذف خواهیم شد. برای دست‌یابی به نقطۀ ایده‌آل هم باید به سمت تاسیس آژانس‌های ادبی و سرمایه‌گذاری بر روی آن‌ها حرکت کنیم. امروز در ایران، حق نشر کتاب به صورت حرفه‌ای و از طریق آژانس‌های ادبی به فروش نمی‌رسد. آژانس‌های ادبی می‌توانند با ایجاد نشان تجاری  معتبر و زیرساخت مناسب، صنعت نشر ما را متحول کنند و با ارتباط با ناشران، آنان را به سوی نشر الکترونیک سوق دهند. امروز آژانس‌های ادبی به راحتی می‌توانند در زمینۀ معرفی و حضور جهانی یک اثر فعالیت کنند. خرید و فروش کپی‌رایت با کمک این آژانس‌ها بسیار آسان‌تر و کم‌هزینه‌تر خواهد بود و هم‌اکنون این شیوه‌ی فروش آثار در دنیا کاملاً رایج و فراگیر است.
مورد دیگری که همزمان با ایجاد آژانس‌های ادبی باید آن را پی‌گیری کنیم، اقناع و تشویق بخش دولتی برای ایجاد زیرساخت‌های مورد نیاز نشر کتاب الکترونیکی است. بخش دولتی باید به جای سرمایه‌گذاری در راه‌اندازی فروشگاه‌های بزرگ‌مقیاس برای فروش کتاب کاغذی، به دنبال ایجاد زیرساخت ترویج صنعت نشر الکترونیک باشد. همان طور که فروشگاه کتابِ کاغذی نیازمند زمین، ساختمان، نرم‌افزار فروش و... است، توسعه صنعت نشر الکترونیک هم به زیرساخت‌هایی متناسب با قد و قواره خود نیاز دارد. به بیان دیگر صنعت نشر کتاب الکترونیک را نمی‌توان به فروش اینترنتی کتاب فرو کاست.
در چنین فضایی، بسیاری از افراد، حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی کتاب را از اولویت‌های صنعت نشر کشور نمی‌دانند و معتقدند که ابتدا باید با حوزۀ کشورهای فارسی‌زبان و سرزمین‌های دارای قرابت فرهنگی با ایران تعامل کرد. باید اذعان کرد که در این زمینه، بحث بر سر اولویت نیست. حضور ایران در نمایشگاه‌های بین‌المللی، مقوله‌ای جدا از کسب سهم بیشتر از بازار کتاب کشورهای فارسی‌زبان مانند تاجیکستان و افعانستان است. ما در خصوص کشورهای فارسی‌زبان، نیاز به ایجاد و یا توسعه امکان عرضه کتاب یا کتاب‌فروشی داریم، نه ایجاد غرفه در نمایشگاه‌های آن‌‌ها به منظور معرفی و ترویج آثار جدید تولید شده در کشور. البته با در نظر گرفتن تمام جوانب کار می‌توان گفت، باید حضور قدرتمند و برنامه‌ریزی‌شده در عرصۀ بین‌الملل از طریق حضور در نمایشگاه کتاب فرانکفورت در اولویت باشد. چرا که این نمایشگاه، به نوعی اسکار عرصۀ نشر کتاب است. وقتی برای حضور در نمایشگاه کتاب فرانکفورت حساب‌شده و دقیق عمل نکنیم، ظهور و بروز قدرت فرهنگی‌مان کم‌رنگ و ضعیف می‌شود. امروز ترکیه، مالزی و حتی کشوری مانند اندونزی متوجه چنین فرصت مناسبی در ارایه دستاوردهای فرهنگی خود در نمایشگاه کتاب فرانکفورت شده‌اند و در سال‌های اخیر عملکرد قابل قبولی داشته‌اند. بر این اساس به جای پی‌گیری و تفاخر به فروش اثر در نمایشگاه کتاب فرانکفورت، باید به دنبال حضور قدرتمند در این رویداد فرهنگی باشیم. بنابراین علاوه بر غفلت نورزیدن از حضور موثر در نمایشگاه‌های بین‌المللی کتاب، باید با ایجاد آژانس‌های ادبی فعال، به دنبال بازاریابی آثار تولیدی خود باشیم که خودنمایی تعدادی مدیر فرهنگی دولتی در نمایشگاه‌های مختلف کتاب و ارایه گزارش عملکرد بر این مبنا، دردی را از صنعت نشر کشور دوا نخواهد کرد.

ویدئو
تصاویر پیوست
امتیاز دهید:
نظرات

نام

ایمیل

وب سایت

در حال حاضر هیچ نظری ثبت نشده است. شما می توانید اولین نفری باشید که نظر می دهید.